Het verhaal dat onze aandachtsspanne bezwijkt onder het gewicht van digitale afleiding is alomtegenwoordig – en misleidend. Hoewel veel mensen zich meer verspreid voelen, en gegevens duiden op een afnemende focus bij bepaalde schermgebaseerde taken, gaat het kader van een ‘aandachtseconomie’ die wordt uitgebuit voorbij aan het fundamentele probleem. Het probleem is niet alleen dat onze aandacht wordt gestolen; het is dat we de aandacht zelf hebben teruggebracht tot een kwantificeerbaar, controleerbaar goed.
De cijfers vertellen niet het hele verhaal
Uit enquêtes blijkt dat er sprake is van wijdverbreide bezorgdheid: 75% van de respondenten geeft aan moeite te hebben met aandacht. Het onderzoek van psycholoog Gloria Mark bevestigt een afname van de aanhoudende focus tijdens digitale activiteiten, wat de populaire (hoewel waarschijnlijk overdreven) bewering voedt dat de menselijke aandacht nu achterloopt op die van een goudvis. Ondertussen stijgen de diagnoses van ADHD bij kinderen, waarbij ongeveer 11% van de Amerikaanse kinderen nu dit label krijgt.
Deze statistieken zijn alarmerend, maar bewijzen niet noodzakelijkerwijs een wijdverbreid cognitief falen. In plaats daarvan weerspiegelen ze een verschuiving in hoe we aandacht definiëren en meten. De ‘aandachtseconomie’ van $7 biljoen beschouwt focus als een productiviteitsmaatstaf, iets dat moet worden geoptimaliseerd voor winst. Deze bekrompen visie domineert vervolgens zelfs pogingen om afleiding te weerstaan – we worden angstige zelf-accountants, die wanhopig onze eigen focus volgen in plaats van de onderliggende problemen aan te pakken.
Voorbij afleiding: de wortel van het probleem
De echte crisis is niet simpelweg dat telefoons, meldingen en eindeloze inhoud ons in een miljoen richtingen trekken. Het is dat we deze transactionele kijk op aandacht hebben geïnternaliseerd. De obsessie met ‘het verbeteren van de focus’ of ‘het vermijden van afleiding’ versterkt het idee dat aandacht een hulpbron is die moet worden beheerd, en niet een fundamenteel aspect van het mens-zijn.
Dit is vooral gevaarlijk omdat het de bredere context negeert. Een afnemende aandachtsspanne kan verband houden met systemische stress, economische onzekerheid en de overweldigende complexiteit van het moderne leven. Door uitsluitend te focussen op digitale ‘oplossingen’ worden deze diepere drijfveren genegeerd.
Een oproep tot herevaluatie
De angst rond de ‘aandachtseconomie’ is zelf een symptoom van het probleem. Door te fixeren op hoeveel aandacht we hebben in plaats van hoe we die gebruiken, missen we het grotere plaatje. Aandacht is niet iets dat gehackt of geoptimaliseerd moet worden; het is een vermogen dat floreert in omgevingen met betekenis, doel en echte verbinding.
De oplossing is niet betere zelfdiscipline, maar een fundamentele herevaluatie van hoe we aandacht zelf waarderen en ervaren. We moeten verder gaan dan de beperkte maatstaven van productiviteit en de aandacht herwinnen als bron van menselijke bloei.
